Alçak kültür

Yoga nedir? Yoganın faydaları nelerdir? Bu yazıda bu sorulara kendi bir yıllık yoga deneyimim ve araştırmalarım üzerinden cevap vermeye çalışacağım. Son zamanların modası yoga, gerçekten esenliğe katkı sunuyor mu? Yoga bizi iyileştirebilir mi? Yoganın psikolojik faydaları nelerdir?

Yazının başında kendi deneyimimi yorumlayacağım. Böylece yoganın faydalarına ilişkin, reklam amaçlı yazılardan fazlasını üretmek ve paylaşmak istiyorum. Ardından yoga nedir sorusunu sorup, kabaca yoganın tarihine ve bugünkü sunuluşuna değinmek istiyorum.

Sonraki bölümde ise yoga ve mindfullness’ın modern insan için ne ifade edebileceğini tartışmak istiyorum. Açıkçası pek çok seküler arkadaşım, yoganın mistik havasından dolayı pratikten uzak duruyor. Arkadaşlarımdan bir kısmı ise mindfullness’ın günümüzde paketleyip satılan ve bolca reklamı yapılan bir ürün haline gelmesinden dolayı konudan uzak duruyor. Yoganın faydalarının, bir ürünün reklam tabelasından fazla bir şey olduğunu söyleyebilir miyiz?

Bu kaygılar daha önce bende de olduğundan, bu konular hakkında da konuşmak istiyorum. Yoga din mi? Eskilerin bilgeliğinin bugüne uyarlanmış bir hali mi? Kapitalizmin mindfullness’ı çalışanların isyan etmemesi için bu kadar allayıp pulladığını mı düşünmeliyiz? Yoksa yoga bizi ve bedenimizi özgürleştiriyor mu?

Modern insan için yoganın faydaları nelerdir? Yoga, daha sağlıklı ve esen olmamız için bize hangi faydaları sağlar? Yoganın psikolojik faydaları hayatımızı güzelleştirebilir mi? Yoga ve psikoloji nasıl ilişkili?

Yoga deneyimim

Ben 1 yıldır yoga yapıyorum. Çoğu zaman kendi başıma yapmıyorum pratiğimi. İstanbul Osmanbey’deki Yogatime stüdyosuna devam ediyorum. Bu yazıda kabaca yoga ne işe yarar sorusunu cevaplamaya çalışacağım.

Ben yogaya en temelde sırt ağrılarım sebebiyle başladım. Tabi yoganın zihinsel sağlığıma da iyi gelebileceğini de düşünüyordum. Ama bunun nasıl olacağı hakkında bir fikrim yoktu. Aslında birlikte yogaya başladığım arkadaşımın da desteği önemliydi. Bir parça da işten sonra kafamın dağılabileceğini düşünüyordum.

Bir yıllık deneyimimdem sonra, yoganın hem fiziksel hem de mental sağlığıma katkıda bulunduğunu söyleyebilirim. Yoganın faydalarını fark etmek bir yolculuk, çünkü insan değişmeden ve gelişmeden, kendisi için iyi olanı da fark edemiyor.

Fiziksel açıdan, bir yıllık sürecin ardından kronik sırt ağrılarımdan neredeyse tamamen kurtulduğumu söyleyebilirim. Yoganın faydalarından en önemlisi bence bu. Masa başı çalışanlar olarak, yıllar boyunca sırtımıza ve boynumuza inanılmaz yükler bindiriyoruz bence. Stres de bu işin cabası oluyor.

Ayrıca bunu, yogaya başladığında hareketleri çok kısmen yapabilen bir insan olarak söylüyorum. Yoga hareketlerini yapabilmek gibi bir nosyon yok tabii, herkes kendi bedenince deneyimliyor pozları. Ama ben, başladığımda gerçekten inanılmaz kapalıydı vücudum. Ama düzenli pratik ile çok büyük ilerleme kat ettim. Bedenimin esnekleşmesi ve açılması, yoganın faydalarından en önemlilerinden birisi bence.

Ama bedenin açılması sadece bedensel bir fayda mı? Yoganın psikolojik faydaları neler? Bu noktada yoga nedir sorusuna da gelmeye başlıyoruz bence. Ama biraz daha deneyimimi değerlendirdikten sonra bu konuya geçmek istiyorum.

Yoganın faydaları

Yoganın iddia ettiği gibi, zihinsel sıkışmaların çoğu bedene de işliyor bence. Bu yüzden, bedenin esnekleşmesi ve açılması, zihne ve ruha da yansıyor. Tabii klasik spor aktivitelerinde geçerli olan hormonal iyileşmeye de etkili muhtemelen. Ama olay kimya ile sınırlı olmayabilir.

Açıkçası yoga aşığı birisi sayılmam. Yoganın faydalarının mental yönünü fark etmem, büyük ihtimalle aynı süreçte psikologla da görüşmemle ilgili. Ayrıca psikoloğumun da şema terapinin yanında bedensel konulara da (psikosomatik) önem vermesi etkili olmuş olabilir. Yoga ve psikoloji benim iyileşme sürecimde el ele çalıştı.

Benim pratiğimde özellikle yin yoga pratiği, mental iyileşme sürecime çok fazla katkıda bulundu. Bu pratigin kendini bırakma yönü, hayatta izlediğimiz stratejileri ve alışkanlıklarımıza da iyileştirici etkide bulunuyor bence. Yoganın psikolojik faydaları ve mental rahatlatıcılığı, beni en çok etkileyen yönü.

Ve şu an içinde olduğum noktada, zihin ile bedenin ne kadar iç içe var olduğunu kavramış durumdayım. İyileşme süreci, sadece zihinsel ve ruhsal olamaz. Yoganın faydalarından en önemlisi, bence bedenin ve nefesin önemini kavrayabilmek. Ve kendini ve kendi ihtiyaçlarını dinleme kabiliyeti kazanabilmek.

Yoganın psikolojik faydaları nedir

Yoga ve psikoloji, kesinlikle iç içe. Bunu psikoloğumun psikosomatik tedavilerinden de biliyorum. Bedeni rahatlatmak, duyguları ve zihni hızlı şekilde rahatlatıyor. Çünkü zihin ve beden iç içe.

Yoganın psikolojik faydaları‘ndan ilki, kendine özen ve ihtimam göstermeye çağırması. Bu davet, yoganın getirdiği şefkatli bakışla daha da güçleniyor. Çünkü psikoloji bize, zorlu deneyimlerinize ve zayıf yönlerimize şefkatle bakmayı öneriyor.  Bu yüzleşme, bizi çok daha güçlü kılıyor.

Psikoterapi sürecinde, kendimi desteklemeyi öğrendim. Eleştirel / olumsuz sesin söylediklerinin kati olmadığını ve kendi sesimi güçlendirebileceğimi gördüm. Yoga da bu desteği bize sunuyor. Çünkü yogada bedeni bir şeylere zorlamıyor, davet ediyoruz.

Kendini dinlemek neden önemli?

İnsan memeli olduğundan sosyal yönü çok kuvvetli olsa da ve kendisini toplum içinde var etse de, günün sonunda tek başımıza kalıyoruz. Gündelik hayatta arkadaşlarımızı, yoldan geçen herhangi birini, patronumuzu, müşterimizi, din adamını, polisi doğallıkla dinliyoruz. Peki kendimizi dinliyor muyuz?

Ben kendime neye ihtiyacım olduğunu ilgiyle sorup, ilk kez yanıt aldığımda 32 yaşındaydım. Ve bu teması bu kadar geç kurmuş olmama gerçekten hayret ediyorum.

Sorunun cevabından mı korkuyoruz? Çok işimiz mi var? Amok koşucusu gibi sürekli koşarsak, düşmeyeceğimizi mi sanıyoruz? Sorunun cevabını bilmiyorum. Tek bildiğim kendimizle yakınlık kurmanın, kırgınlıklarımızı ve güçlerimizi dinlemenin bize öğretilmediği.

Kendimizle temas kurduğumuzda bütün sorunlarımız çözülecek mi? Böyle bir sihirli formül yok. Ama bu yakınlığı kurduğumuzda özgüven ve özdeğer hisleri çok hızlı şekilde gelişiyor.

Ben kendinle temas etmeye, son bir yılda terapi ve yoga (özellikle yin yoga) sayesinde başladım. Bedenin ne istediğine dikkat etmek, hem insanın değerli hissetmesine, hem de yaşamın değerine ilişkin bir kavrayış geliştirmesine vesile oluyor.

Yoganın faydalarından en önemlisi bence bu saygının ve ihtimam gösterme alışkanlığının gelişmesi. Çünkü sevgi ancak bu şekilde serpilip gelişecek bir yol bulabilir. Bu yüzden yoganın psikolojik faydaları küçümsenmemeli.

Yoga nedir

Yoga nedir sorusu bence en önemli anlamına bu bağlamda kavuşuyor. Ben bu soruyu cevaplayacak kadar uzman mıyım? Hayır? Peki bu soruyu cevaplamak için uzman olmak gerekli mi? Emin değilim.

Bazı soruları en iyi acemiler cevaplar. Evet, yoganın içerdiği binlerce pratik var. Bu öğretinin bir felsefesi ve tarihi var. Belki bu öğretiye din olarak yaklaşanlar da vardır.

Ama hepimizin kendi cevabı da olabilir. Benim bir yıllık deneyimim neticesinde bugün cevabım, yoganın bizi kendimize yaklaştıran bir pratik olduğu. Ve bu da hiç azımsanmayacak bir şey kanımca.

Toplum bizi kendi öğretilerine göre şekillendirmiyor mu? Kültür bize kendi çarpık ve ikiyüzlü ideallerini sunmuyor mu? Kapitalizm ne kadar çok tüketir ve tükenirsek o kadar değerli olacağımızı söylemiyor mu? Dinler ve diğer öğretiler piyasanın tanrısına boyun eğmiyor mu?

O halde yoganın farkındalığa, dinginliğe ve kendini dinlemeye çağrısı devrimci bir çağrı olarak bile görülebilir. Tabii burada kendi’nin birey değil, Kendilik olduğu durumda. Ama bu konuya daha sonra değinelim.

Yani yoga nedir sorusuna cevabım, yoganın yarattığı ritim ve ruh halleri ile alakalı benim için. O halde yoganın faydaları ile ilgili soruya da, benzer bir cevap verebiliriz. Yine de biz yazının devamında uzmanların cevaplarını da inceleyelim.

Yoganın kaynakları

Yoga nasıl ve nerede ortaya çıktı? Yoganın tarihçesi ne?

Yoga, beden, zihin ve ruhu birleştirmeyi amaçlayan, antik Hindistan kökenli çok yönlü bir ruhsal, fiziksel ve zihinsel disiplindir. Kökleri Rigveda gibi kutsal metinlere dayanır ve zaman içinde Hinduizm, Budizm ve Jainizm içinde çeşitli geleneklerle gelişmiştir.

Yoga fiziksel duruşlar (asanalar), meditasyon ve etik disiplinler gibi pratikler sunar ve aydınlanma, huzur veya fiziksel sağlık gibi çeşitli amaçlara yöneliktir. Zamanla, yoga, her biri farklı yönleri ve teknikleri vurgulayan sayısız okul ve stile ayrılmış, ancak sonuçta beden ve zihin arasında uyumlu bir dengeye yönelmiştir.

Modern yoga

Yoga gününüzde ne ifade ediyor? Farklı yaklaşımlar neler?

Modern yoga’nın ortaya çıkışı, geleneksel uygulamalardan çağdaş yaşam tarzlarına daha uygun formlara geçişi işaret ediyor. Başlangıçta elitler tarafından reddedilen yoga, 19. yüzyıl sonlarında Vivekananda ve Blavatsky gibi etkileyici figürler tarafından Batı’ya tanıtıldı.

1920’lerde yoga; Yogendra, Kuvalayananda ve Krishnamacharya tarafından egzersiz olarak geliştirildi ve 1960’larda küresel olarak popülerlik kazanarak çeşitli ve yaygın bir pratik haline geldi. Günümüzde ise yoganın faydalarının çok yönlülüğünün fark edilmesi ve mistik akımların güçlenmesi sebebiyle, bu süreç devam ediyor.

Yogaya neden ihtiyaç duyduk? Yoga neden popüler?

Günümüzde ülkenin genelinde olmasa da, beyaz yaka ve orta sınıf içinde (özellikle genç kesimde) yoganın bir popülerliği olduğunu söyleyebiliriz. Bunun sebebi ne? Yogada neleri arıyoruz?

Bence ilk sebeplerden birisi uzun çalışma saatleri. Özellikle bilgisayar başında geçen mesai saatleri, boyun ve sırt sağlığını çok olumsuz etkiliyor.

Ama fiziksel sağlık bu konunun tek boyutu değil. Bence özellikle son ekonomik gelişmeler ile çalışan kesimin hayata bakışı değişmeye başladı. Y kuşağı bu gelişmelerden dolayı hayata bakışını değiştirdi. Z kuşağı ise doğrudan bu ortamda vuku buldu.

Artık çalışan kesimin çoğu için başarı duygusu başlıca kriterlerden birisi değil. Orta sınıfın fakirleştirilerek geleceksizleştirilmesi süreci, gençlerin geleceğe ilişkin daha karamsar bakmasına sebep oluyor.

Bu durumda başarı yerine, iyi zaman geçirmek, kendini stresli iş ortamlarından sakınmak ve en azından kendimize yarattığımız kurtarılmış bölgelerde keyifli zaman geçirebilmek; çok daha ön planda olmaya başlıyor. Bu durumda yoga gibi özşefkati geliştiren ve kendinle temas etme imkanı sunan pratiklere ihtiyaç duyulması gayet olağan.

Açıkçası ben de yogaya bu şekilde yöneldim. 2023 başlarında iş temposu yüzünden çok yorulmuştum. Ayrıca 30 yaş bunalımı içerisindeydim. (32 yaşındayım) O günlerde psikolojik açıdan çok zayıf durumdaydım.

Yoganın hormonal sisteme, kas sistemine, fasaryaya, eklem ve bağ dokuya olumlu etkileri olduğunu çeşitli yerlerde okudum. Ama bunları değerlendirecek uzmanlığı yok. Benim bildiğim, yoga pratiği yaptığım bir yıl boyunca hem fiziksel hem de mental açıdan daha iyi ve sağlıklı bir oluş edindiğimdir. Açıkçası hala amatör olsam da, her gün yoganın faydalarından yeni birini keşfettiğimi söyleyebilirim.

Yoga ile ilgili bit yenikleri

Yoga ile ilgili modern insanın aklına takılabilecek soruları tartışmak istiyorum bu bölümde. Neden yoga gibi arkaik bir öğretiden medet ummalıyız? Yogaya yönelişimiz nostaljik mi? Çağın sıkıntılarından mistik bir serabın içerisine mi kaçmak istiyoruz?

Yoga ve mistisizm

İlk kabul etmemiz gereken, daha önceki bölümde ele aldığımız gibi yoganın dinsel bir literatürle birlikte çıkmış olması. Ama yoganın çıktığı arkaik dönemde, bilim ve sanatın da dinsel formlar içerisinde var olduğunu belirtmek gerekir.

Yoga ve benzeri öğretileri, sırf mistik oldukları için reddetmeli mıyız? Sanmıyorum. Burada mesele ne tür bir dinsellikten / mistisizmden söz ettiğimiz olmalı.

Benim yaklaşımım, her halükarda insanın hikayelere ve inanmaya ihtiyaç duyduğu. Bu durumda yapılması gereken, hangi hikayeye inanacağımızı seçmek ve bu hikayelerin hafif ve zararsız olmasını sağlamak bence.

Yoganın ilişkili olduğu dinsel figürler ve mitolojinin seküler insanda hangi boşlukları doldurduğu tartışılmaya açık. Ama böyle bir ihtiyaç varsa, bunun bu insanları ikna edemeyen klasik dinlerin sorunlarından da kaynaklandığını düşünmek gerekir.

Her halükarda, yoga yapmak için bir inanç ya da mistik hava içerisinde olmak şart değil. Ben kendi deneyimimi bunların etkisi olmadan sürdürüyorum. Üstelik dünyada seküler/ ateist yoga ve Budizm inşa denemeleri de var. Ama bu başka bir tartışmanın konusu.

Yoga ve hurafeler

Bir yoga stüdyosunda ya da yoga dersinde burçlar, elementler ya da enerji ile ilgili anlatılarla karşılaşmak nadir bir deneyim değil. Yoga gibi tarihsel bagajında yüklü öğretiler, ister istemez bu yükleri beraberinde taşıyorlar.

Benim için, yoganın sağlayacağı mistik aura, yoganın faydaları arasında hiç de önemli değil. Tabii bu bir tercih meselesi. Daha büyük bir güce ait olmayı ve mitolojik hikayeleri seviyorsanız, yogadan ve ait olduğu kültürel alandan bu faydaları da edinebilirsiniz.

Ben ister istemez, bir yoga dersinde bu anlatıları duyduğumda yüzümü buruşturuyorum. Bu bir önyargı mı? Evet. Hikayeler uydurma bile olsalar (her hikaye uydurmadır) bir işe yaramaz mı? Yararlar elbette. Hikayelere ihtiyacımız var mı? Evet. Peki bazı hikayeler tehlikeli midir? Bu soruya da vereceğim cevap evet.

Son kararımı vermiş degilim. Bu konu daha derinlemesine tartışılmayı hak ediyor bence. Eğer bu konu ilginizi çektiyse, Çetin Çetintaş kitapları neden tehlikeli yazımı okuyabilirsiniz.

Yoga ve mindfulness

Mindfulness’la ilgili en kritik soru şu: Mindfulness kapitalizmin troya atı olabilir mi? Benim bu soruya cevabım hem evet, hem de hayır.

Evet, çünkü şirketlerin ve piyasanın çalısanlarının tükenmişlik sendromuna karşı bu pratikleri önerdiklerini görüyoruz. Burada sorun ne? Sorun tükenmişlik yaratan düzenin sorgulanması yerine, bu yıkımı yaşayan kişiyi yeniden piyasa şartlarına uyumlu hale getirmek için bu pratiklerin ve fikirlerin önerilmesi.

Hayır, çünkü ne mindfulness’ı ne de yogayı piyasa icat etmedi. Kapitalizm, ister istemez her şeyi kendi emelleri için kullanıyor. Bu onun asıl gücü. Ama kapitalizmin el attığı her alandan da elimizi ayağımızı çekemeyiz. Tam aksine, bu kültürel alanlarda mücadele de edebiliriz.

Ben kendi adıma, mindfulness’ı bilmem ama, yoga ve meditasyonun insan zihnini güçlendirebileceğini düşünüyorum. Bu da az şey değildir. Ne de olsa daha iyi bir dünya kurmak için, hem adil bir düzen, hem de o dünyayı kuracak insan ve onun zihnini inşa etmek zorundayız. Tam da bu yüzden, yoganın faydalarının, daha güzel bir dünyanın kuruluşu için yok sayılamaz olduğunu düşünüyorum.

Yogatime’dan Vedat hocanın söylediği gibi, yoga ile en azından omurgamız özgürleşebilir. Ne de olsa patronları zengin edebilmek için, evrim harikası bu organı hepimiz ihtiyaçlarını dinlemeden ve ağrılarına bile kulak vermeden kullandık. En nihayetinde ne elde ettik Allah aşkına?

Sonuç: Yoganın faydaları ve esenlik

Sonuç olarak, yoganın faydalarından yukarıda ele aldıklarımız ışığında, yoganın hepimize bir şeyler verebileceğini söyleyebiliriz. Eğer siz de kendiniz için biraz zaman ayırmak, modern hayatın koşuşturmacasından birkaç saatliğine de olsa kurtulmak isterseniz, yoga yapmayı seçebilirsiniz.

Yoganın faydalarını deneyimledikçe, kendimizin yeni yönleri ile tanışacağız. Ve yoganın psikolojik faydalarından yararlanacağız. Böylece daha umutlu, daha sakin, daha zinde olabiliriz. Umarım daha mutlu olduğumuz günlere ulaşabiliriz.

Eğer bu yazı ilginizi çektiyse, yalnızlık ve zorlu duygular ile alakalı yazıma buradan ulaşabişirsiniz.