Alçak kültür

Endişeler ve depresyon nüksettiğinde, bu durumu sakince kabul edip kaynaklarını Zen Budizmi ile sorgulamamız mümkün olabilir mi? Sakinlik ve güzellik bize neler sunabilir? Zen Budizmi felsefesi hayatımıza neler katabilir? Modern hayatın endişelerinden kurtulmak için Zen Budizmi bize hangi araçları sunar? Zen Budizmi nedir?

Sadece kendimizin değil, başkalarının ve toplumun endişelerini de yaşıyor olabilir miyiz? Toplumsal statüye ilişkin kaygılar bizi içinden çıkılmaz bir labirentemi sokuyor? Öyleyse bu durumdan nasıl kurtulacağız?

Eğer toplumun ya da Kültürün beklenti ve talepleri, duygusal yükler, dilin koşullandırmaları, başkalarının talepleri gibi kaynaklardan kaynaklanıyorsa endişe, onun çoğunlukla dış kaynaklı olduğunu söyleyebiliriz. Öyleyse bu yüklerden kaçarak içeriye, Kendiliğe, Oluş’a dönmek nasıl mümkün olabilir? Nasıl sakinleşebiliriz? Zen bilgeliği bize bu yolda neler öğretebilir? Eskilerin bilgeleri bugün hayatımızı güzelleştirebilir mi?

Zen Budizmi nedir?

Bu akım, 6. yüzyılda Çin’de başlar. Ve daha sonra Japonya, Kore ve Vietnam’a yayılan bir Budizm dalıdır. “Zen” kelimesi, Sanskritçe “dhyana” kelimesinden türetilmiş olup meditasyon anlamına gelir.

Zen Budizmi, özellikle meditasyon uygulamalarına ve kişinin doğrudan deneyimiyle aydınlanmaya ulaşmasına vurgu yapar. İşte Zen Budizmi’nin bazı temel özellikleri:

1. Meditasyon (Zazen): Zen uygulamalarının merkezinde oturarak yapılan meditasyon (zazen) bulunur. Bu, zihni sakinleştirme ve aydınlanmaya ulaşma aracı olarak kabul edilir.
2. Doğrudan Deneyim: Zen Budizmi, kitaplardan veya öğretmenlerden alınan bilgiyi yetersiz sayar. Ve kişinin doğrudan kendi deneyimiyle aydınlanmaya ulaşmasını savunur. Bu nedenle, ritüeller ve kutsal metinler Zen’de genellikle daha az vurgulanır.
3. Koanlar: Koanlar, mantıksal bir çözümü olmayan, düşünceyi aşan paradoksal bilmecelerdir. Öğrencilerin bu bilmeceleri çözerek aydınlanmaya ulaşmaları amaçlanır. Koanlar, öğrencilerin zihinsel sınırlarını zorlayarak daha derin bir anlayış kazanmalarına yardımcı olur.
4. Sadeliğe Vurgu: Zen, sadelik ve doğallık üzerine kuruludur. Bu, sanat, mimari, çay seremonisi ve diğer kültürel ifade biçimlerinde de görülür. Gereksiz süslemelerden kaçınarak özün ortaya çıkması hedeflenir.
5. Şimdi ve Burada Olma: Zen uygulamaları, geçmiş veya gelecekle ilgilenmez. Kişinin mevcut anı tam olarak yaşamasına vurgu yapar. Bu, mindfulness (farkındalık) uygulamalarının da temelini oluşturur.
6. Öğretmen ve Öğrenci İlişkisi: Zen’de, bir öğretmenin rehberliği önemli bir rol oynar. Öğrenci, öğretmeninin rehberliğinde meditasyon ve diğer uygulamaları öğrenir ve geliştirir.

Zen Budizmi, özünde kişinin kendi doğasını keşfetmesi ve aydınlanmaya ulaşması için doğrudan bir yol sunar. Bu nedenle, birçok kişi için derin bir içsel dönüşüm ve farkındalık kaynağı olmuştur. Ancak bu uygulamaların arkasında, güçlü bir felsefe de vardır.

Zen Budizmi Felsefesi nedir?

Sakinlik ve bırakış hali, modern dönemin en zorlu kavramları. Ama Zen ustaları tam da bunları önerecektir. Zen Budizmi felsefesi, karmaşık düşünceleri ve teorileri aşarak doğrudan deneyim ve içsel farkındalık yoluyla aydınlanmaya ulaşmayı hedefler. Zen Budizmi felsefesinde önemli olan, şu An’da kalmak ve Yaşam’a ihtimam göstermektir.

Çünkü yaşamın kendisi, acının ve zevkin sürekli bir akışıdır. Kişi, bu akışa bilinçsizce tepki verdiği oranda anlık olana, geçmişe ve geleceğe bağımlı olur. Geçmiş pişmanlık ve kişisel tarihin tortularıyla doludur. Gelecek ise kaygı ve endişe ile. Zen Budizmi felsefesi ise bu duygulanımların köleliğinden bizi kurtarmayı vaad eder. Ancak böyle özgür ve hafif olabiliriz.

Bu öğretinin temel felsefi öğeleri şu şekilde özetlenebilir:

1. Doğrudan Deneyim ve İçsel Aydınlanma (Satori): Zen, teorik bilgi yerine doğrudan deneyim ve içsel farkındalık yoluyla aydınlanmayı savunur. Bu aydınlanma anına “satori” denir ve bu, düşünce ötesi bir anlayış ve farkındalık halidir.
2. Zihin ve Bedenin Birliği: Zen, zihin ve bedenin bir bütün olarak görülmesi gerektiğini vurgular. Meditasyon (zazen) ve diğer uygulamalar, bu birliği deneyimlemeyi ve kişinin kendi doğasını keşfetmeyi amaçlar.
3. Şimdiki Anın Önemi: Zen, geçmişin ve geleceğin ötesinde, şimdiki anın tam olarak yaşanmasını teşvik eder. Bu, farkındalık (mindfulness) pratiği ile sağlanır ve kişinin her anı tam anlamıyla deneyimlemesine olanak tanır.
4. Boşluk (Sunyata) ve İçsel Doğa: Zen, tüm varlıkların özünde boşluk (sunyata) olduğunu söyler. Ve bu boşluğun bir eksiklik değil, potansiyel doluluğu temsil ettiğini savunur. Bu, tüm varlıkların birbiriyle bağlantılı olduğu ve ayrılmaz bir bütünün parçası olduğu anlamına gelir.

Zen Budizmi, bu temel felsefi öğelerle, kişinin doğrudan deneyim yoluyla kendi doğasını keşfetmesini ve aydınlanmaya ulaşmasını amaçlar. Bu felsefe, hayatın her anında derin bir farkındalık ve sadelikle yaşanmasını teşvik eder.

Zen Budizmi felsefesi ve sakinlik

Zen Budizmi, Kadim doğu bilgeliğinin önemli parçalarından birisi. Geniş kapsamlı ve kompleks bir yaklaşım olmakla birlikte, çoğu türünde kişinin doğumla birlikte bir mucize olarak hayata geldiği, ancak toplumun ve kültürün onu gündelik hayatın ve egonun bataklığına çekip onun potansiyelini yok ettiği iddia edilir.

Bu durumda Zen‘in önerisi, toplumun ve kültürün öğrettiklerinin tümünü sorgulamaktır. Böylece yapılanmış ben’i yani egoyu elekten geçirebiliriz. Bu elek, dışarıdan hakiki Ben’e yani oluşun kendisine iliştirilmiş her şeyin farkındalıkla ayıklanmasını hedefler. Fakat bu, uzun erimli bir mücadele ve bir hayat yolculuğudur.

Ayrıca bu yolculuk teorik bir soruşturma ile sınırlı değildir; meditasyon gibi pratikleri de içerir. Meditasyon ve sorgulama ile yapılanmış benliği arındırabilir kişi. Böylece Oluş’un zenginliğine cevap verebilecek ve onu takdir edebilecek meditatif bir zihin durumuna ulaşabilir.

Kişi ancak bu yolculuğu göze alabilirse, zihnini sakinleştirebilir. Ve insan zihinsel olanın köleliğinden ancak burada uyanacak farkındalıkla kurtulabilir. Bir başka bilge Sokrates’in söylediği gibi, sorgulanmamış hayat yaşamaya değmez. Zen Budizmi felsefesi işte bizi bu sorgulamaya davet eder. Ancak bu sadece teorik bir sorgulama değildir, bu bir tür yaşama ritmidir.

Farkındalıkla gelen sakinlik Zen Budizmi’nde önemlidir. Çünkü sakinleşmeyen zihin, şimdide kalamaz ve geleceğe ilişkin kaygı ve endişeler üretmeye başlar. Meditasyon işte bu yüzden önemlidir.

Gerçekte bilgeliğin ne olduğu, uzun arayışlarıyla neyi amaçladığı konusunda bir sezgi Siddharta’nın içinde yavaş yavaş tomurcuklanıyor, yavaş yavaş olgunluk kazanıyordu. Bu, her an, yaşamın ortasında birlik düşüncesini düşünebilme, onu hissedebilmek ve nefesle içine çekebilme konusunda ruhta her an var olan eğilimden başka bir şey değildi.

Siddharta, Herman Hesse, s.129

Endişenin kaynakları ve Ego

Endişelerimizin kaynaklarını bu perspektiften ele aldığımızda, pek çoğunun dışarıdan ve dışarısının bizdeki yansımasından geldiğini görürüz. Örneğin toplumsal statümüzle ilgili endişelerimizin çoğu ne kadar gerçek ne kadarı hayal ürünü ve geçicidir?

Sahip olduklarımızı yitirmekten korkabiliriz örneğin. Ama bunların ne kadarına biz, ne kadarı bize sahiptir gerçekte? Gerçekten ihtiyacımız olduğu için mi, yoksa sahiplik hissini yaşamak ve değerli hissetmek için mi nesnelere tutunuruz? Bir beyaz yakalı için trendyol ya da amazonprime’ın anlamı bu ikincisi olsa gerek. (Bunu kendimden biliyorum. )

Yahut rezil olma endişesini ele alalım. İçine gireceğimiz ve egomuzu incitebilecek her durumda Yaşam’ın bizi kat eden değerinde hiçbir değişiklik olmadığı halde, neden kendimizi kötü hissederiz? İnşaa ettiğimiz imgeyi mi korumaya çalışıyoruz?

Ama bu imge bizim hapishanemize dönüşmüyor mu son noktada? Öyleyse etrafımızda oluşturduğumuz imgeyi kontrol etmek yersizdir. Bunun yerine kendi imgemizi ne kadar önemsediğimiz hakkında farkındalık geliştirmek daha faydalı olmaz mı?

Yunus Emre, dizelerinde endişenin aşılmasını şu şekilde anlatır: ”Ben kimseden korkmazam / Ya bir zerre kayırmazam / Ben imdi kimden korkayım / Korktuğum ile bir oldum” (Nitekim Ben Beni Bildim Şiiri) Yunus Emre ile ilgili yazım için şuraya bakabilirsiniz.

Sonuç: Endişe ve Oluş

Sonuç olarak, endişe ve kaygıları kabul ederek yaşadığımızda ve aynı zamanda onları sorgulamaya yeltendiğimizde, Zen Budizmi felsefesi ‘nin sunduğu perspektif ışığında ilerlemeyi umabiliriz. Ne de olsa oluşun kendisi sonsuzca zengin ve yaratıcı bir belirsizlikle doludur. Bu yaratıcı ortamın içinde, çok daha mutlu olacağız.

Bu noktada önemli olan, duyguların nüksettiği anda onları sakinlikle karşılayabilmek. Ve onlara kısmen de olsa dışarıdan bakabilmektir. Bunu yaptığımızda, yepyeni bir huzurla dolmayı umabiliriz.

Bu hedeflere nihai olarak ulaşmak kolay değil. Ama en azından duygulanımsal bir tepki vermeden önce, bunun kimin tepkisi olduğunu sorgulamak faydalı olabilir. Bu küçük adımlar, daha genel ve nihai bir sorgulamanın yolunu açacaktır.

Sonuç olarak, yetersizlik duygusu ya da diğer depresif duygular yükselip boğazımıza kadar çıktıklarında, bu duygulanımların kaynağını sorgulayabilmeliyiz. Ve ‘Kim tepki veriyor‘ sorusunu sormalıyız. Ancak bu şekilde hapsolduğumuz bazı duygusal örüntülerden kurtulmayı umabiliriz.

Yogayı hayatıma katmanın bana nasıl faydalar sağladığı ile ilgili yazıma buradan ulaşabilirsiniz: 1 yıllık yoga deneyimim ve yoganın faydaları