Kurşun dökme geleneği bugün nadir de olsa hala uygulanan bir nazar çıkarma yöntemi. Bunu bir Anadolu adeti olarak kabul ediyoruz. İlginç olansa Kurşun dökme adetinin Ortaçağ su büyücülüğü ile benzerliği. Bu açıdan bakınca Kurşun dökme adeti, bir tür büyücülük olarak görülebilir. Gelin bu adet ve su büyücüleri ile ilişkisi üzerine düşünelim.
Peki bu konuyu neden tartışacağız? Çünkü büyünün, bir gerçekliği değiştirme tekniği olarak her çağda geçerli olduğuna inanıyorum. Bugün bitcoin, dün dua, önceki gün kurşun dökme bizi kurtarır. Çünkü hepimiz kurtarılmaya muhtacız.
Çünkü insan eksik bir varlıktır. Ve fazlalık derecesindeki varlık değeri, güçsüzlüğü ile zıtlık oluşturur. Bu yüzden geleceğimize ilişkin güvenceler, işaretler, kehanetler ararız. Kurşun dökme gibi ritüeller, talihi bizim yanımıza çevirmeye çalışır.
Kurşun dökme, tam da bu yönüyle büyüdür. Çünkü gelecekle kişi arasında bir uzlaşı kurulmaya çalışılır. Kurşun dökme ortaçağda da bu amaçla kullanıldı. Gelin şu büyücüleri ve Kurşun dökme üzerine düşünelim.
Kurşun dökme ve su kehaneti
Kurşun dökme ritüelinin sonunda, ritüeli yapan kişi kurşunun suya atılınca aldığı şekle bakar. Ve bu şekil üzerinden hastanın rahatsızlığını ve ahvalini söyler. Bu bir anlamda görünenin arkasındakini okuma ritüelidir.
Bakıcı bu yorumu yaptıktan sonra, hastaya uygun bir tedavi önerir ya da sıkıntısının ne zaman geçeceğini söyler. Yani bir anlamda kahinlik yapmakta, gelecekten haber vermekte ya da geleceğe müdahale etmeye çalışmaktadır. İlginç olansa, suya kurşun dökmenin ortaçağda geçerli olan bir kehanet / gelecekten haber verme tekniği olmasıdır.
Kilise tarafından yasaklanmış sanatlar içinde üçüncü sırada yer alan, suyun aracılığıyla kehanette bulunma hydro mantia, suya kurşun dökülmesi, su kaynaklarına danışılması, bir kapta bulunan suyun veya doğal durgun suyun yüzeyinde oluşan yansımalara bakılması, (metal) paraların suya atılması, takdis suyunun kötü amaçlarla kullanılması vb yöntemleri içerir. J. Hartlieb büyücülerin suya kurşun/ kalay dökme yoluyla yaptıkları büyü hakkında şunları yazar: “Hydromantia sanatında şarlatanıklarını uygulayan ustaların kullandıkları bir diğer yöntem de, suya kızgın kurşun veya kalay dökülerek, suda oluşan kabarcıklar ve metal par çacıklarının aldıkları şekillere bakılarak falcılık yapılması, büyü sanatının icra edilmesidir.
Burada gördüğümüz üzere, su büyücüleri su elementin kullanarak büyü / kehanet uygulaması yapmaktadır. Dört element dayanarak büyü yapılması, Ortaçağ’da geçerli büyücülük tekniklerinden birisidir. Batı Avrupa’nın halk büyüsü (folk magic) geleneklerinde özellikle Orta Çağ ve sonrasında, su ile yapılan büyüler oldukça yaygındı.
Su büyüleri sıklıkla:
- Kehanet (divinasyon)
- Ruhsal temizlik
- Kötü enerjilerin defedilmesi
- Geleceği görme (örneğin suya bakarak vizyonlar görme)
amaçlı yapılırdı.
Hydromantia, su elementine dayanan büyücülük biçimiydi. Ortaçağ büyücüleri, ya elementler aracılığı ile büyü yapar, ya nekromansi yani karanlık sanatları kullanır, ya da sayılar ve astroloji ile geleceği etkilemeye çalışırdı.
Bunlardan nekromansi karanlık sanat olarak görülmüş ve dinler tarafından en önce bu yasaklanmıştı. Diğer büyücülük türleri de zamanla kısıtlansa da, insanları paganizmden tek tanrılı dinlere yönlendiren din adamları bunlara karşı çok katı değildi. Ve bunların bir kısmı halk adetleri olarak devam etti. (Kurşun dökme gibi).
Kurşun dökme ritüeli
Bu ritüel bakıcı ya da ocaklı kişi tarafından yapılır. Hasta önce bir örtünün altına alınır. Ardından ocaklı kişi çeşitli dualar okur ve hastanın üzerinde tuttuğu bir taş suyun içine kızdırılmış kurşun atar.
Ocaklı kişi, bunun ardından yine dualarla örtüyü kaldırır. Ve suyun içindeki kurşuna bakarak sıkıntısının ne zaman geçeceğini söyler. (Hydramantia’nın kehanet bölümü.)
Bu ritüeli bazı adetler takip eder. Bazı bölgelerde kurşun atılan su murdar görülür. Ocaklı bu suyu bir dört yol ağzına döker. (Dört yol cadılıkla ilgili bir sembolüdür.) Bazı bölgelerde bu suya ekmek atılıp dört yol ağzındaki bir köpeğe yedirilir.
Su büyücülüğü ve kurşun dökme benzerlikleri
| Özellik | Avrupa Su Büyücülüğü | Anadolu Kurşun Dökme |
|---|---|---|
| Su kullanımı | Kehanet ve arınma aracı | Soğutucu, arındırıcı ve kehanet aracı |
| Sembolizm | Su = bilinçdışı, ruhlar âlemi | Su = kötü enerjileri içine çeken, dönüştüren |
| Ritüel Amaç | Nazardan korunma, ruhsal bağlantı, geleceği görme | Nazardan korunma, ruhsal arınma, teşhis |
| Şekil yorumlama | Su yüzeyinde ya da içinde şekillerin anlamlandırılması | Kurşunun oluşturduğu şekillerin anlamlandırılması |
| Toplumsal işlev | Genellikle büyücü ya da “wise woman” tarafından yapılırdı | Genellikle “ocak” kadınları, yaşlılar, halk şifacıları yapar |
- Bu tür ritüellerin kökeni antik pagan geleneklere kadar gider. Örneğin:
- Yunan ve Roma kültürlerinde su ve kurban ritüelleriyle kehanet (örneğin Pythia’nın suyla dolu çukurdan gelen buharla transa geçmesi) çok yaygındır.
- Anadolu’da da Hitit, Frig ve Helenistik dönemlerde benzer arındırma ritüelleri su ile yapılmıştır.
Bu nedenle, Avrupa halk büyüsü ile Anadolu halk inançları arasında dolaylı tarihsel akışlar veya paralel kültürel evrimler olabilir. Özellikle Orta Çağ’da hem Bizans hem Arap etkisiyle bu pratikler bölgeden bölgeye aktarılmıştır.
Ateşe tapma ile benzerlikler
Bazı uzmanlar kurşun dökme adetinin ateş ritüelleri ile alakalı olduğunu iddia etmişti. Kurşun dökme adeti ile ateşe tapma arasında ilk bakışta farklı yönelimler varmış gibi görünse de, antropolojik ve sembolik düzeyde dikkat çekici ortaklıklar bulunur. Bu benzerlikler özellikle elementler üzerinden kutsallık, arınma ve ritüel dönüşüm fikriyle ilgilidir.
Ateş:
- Antik çağlardan beri tanrısal arınma, kutsallık, ruhani temizlik ve görünmeyen dünyalarla iletişim aracı olarak kullanılır.
- Zerdüştlük, Mazdeizm, bazı Şamanist geleneklerde ve eski Anadolu kültürlerinde ateşin tanrısal bir aracı olduğuna inanılırdı.
- Ateş dönüştürücü bir unsurdur: maddeyi, ruhu ve sembolik anlamda “kaderi” değiştirir.
Kurşun Dökme:
- Eritilmiş kurşun da ateşle eritilerek sıvı hale getirilir. Bu işlem, sembolik olarak kişinin içindeki kötülüklerin, korkuların, nazarın vs. ateş yoluyla eritilmesi ve suyla temizlenmesi anlamına gelir.
- Yani ateş burada hem cezalandırıcı değil, dönüştürücü bir unsurdur.
- Ritüelin başı, ateşle kurşunun eritilmesiyle başlar; burada kişiyle ilgili “görünmeyen negatiflikler” sembolik olarak sıvı kurşun haline getirilir.
| Özellik | Kurşun Dökme | Ateşe Tapma / Ateş Kültü |
|---|---|---|
| Ateşin Rolü | Kurşunu eritmek, kötülüğü açığa çıkarmak ve dönüştürmek | Temizleyici, kutsal güçle arınma ve tanrısal iletişim |
| Ritüel İşlevi | Kötülükten arınma, teşhis, nazarın çözülmesi | Günahlardan arınma, ruhun saflaşması, tanrılara yakınlaşma |
| Dönüşüm Anı | Kurşunun ateşle sıvılaşması ve suya dökülmesi | Ateşle maddenin veya insanın ruhsal olarak temizlenmesi |
| Kurban/Yerine Koyma | Kurşun, kişinin kötü kaderinin yerine geçer | Ateşe bazen adaklar atılır, ruhani temsiller sunulur |
Bir Cevap Yazın