Alçak kültür

Cinler neden incir ağacının altında toplanır? İncir ağacı halk arasında olumsuz fikirlerle ilişkili. Ocağına incir ağacı dikmek, incir ağacından düşen iflah olmaz, incir ağacından oklava arpadan baklava olmaz gibi deyimlerin ortak kaynağı nedir? Ve neden cinlerin incir ağacı altında toplandıkları, incir ağacı altında cinlerin düğün yaptığı gibi paranormal inançlara sahibiz? Cinlerin ve korku hikayelerinin incir ağacı ile ne ilişkisi var?

İncir ağacının büyüklüğü, geniş gölgesi ve sık dalları, gizemli ve ürkütücü bir atmosfer yaratmış olabilir mi? Yoksa cinlerin sevdiğine inanılan incir meyvesi ya da bu meyvenin hızla çürümesi ve böcekleri ve pisliği etrafına çekmesi mi etkilidir bu inançta. Zamanla bu ağaca mistik bir anlam yüklendi belki de. Ama bu hikayenin daha derin kaynakları da olabilir.

Bu yazıda incir ağacı etrafında toplanan paranormal inançları, ilgili diğer inanışları ve incir ağacının olumsuz imgesini inceleyelim. İncir ağacının kötücüllüğü nereden gelir? Cinler neden incir ağacı altında toplanır? İncir ağacının altından neden geçilmez?

Cinler neden incir ağacının altında toplanır?

Paranormal hikayeler ve halk inanışlarında incir ağacı, tehlikeli bir mekandır. İncir ağacının altından geçilmez lafı halk arasında söylenmektedir. Halk hikayelerinde geceleri kırsal ve ormanlık alanlarda çöp dökmek, sıcak su dökmek ya da tuvaletini yapmadan önce destur denmesi önerilir.

Ama incir ağacı ile ilgili uyarı daha katıdır. Geceleri bu ağaca yaklaşılmaz, altında abdest bozulmaz, geceleri bu ağaca çıkılmaz. Çünkü bu ağacı sevdikleri için cinlerin incir ağacı altında toplandığı, düğünlerini bu ağacın altında yaptıkları anlatılır.

Benzer şekilde, incir ağacının altında uyumak da tehlikeli sayılır. Bu uğursuz yerde uyuyanın, bir musibete uğrayabileceği söylenir. Ayrıca eski insanlar, incir ağacının kesildikten sonra da yakacak olarak kullanılmaması gerektiğini söyler. Belki de cinlerin incir ağacının içine de işleyeceğine inanılır.

Pek çok paranormal olay ve hikayede, incir ağacının etrafında çarpılan ya da cin musallatına uğrayan insanlarla karşılaşırız. Cin düğünleri de incir ağacının altında olur. Bu geniş ama yapışkan yapraklı, lezzetli meyve veren, arsız ağaç, nedense cinlerin evi oluvermiştir. Cinlerin aynı zamanda incir meyvesini de çok sevdiklerine inanılır.

Cinler nerede yaşar?

İslam inancına göre, cinler insanlardan uzaklarda ve ıssız yerlerde yaşarlar. Farklı cin türlerinin çöl, yüksek tepeler, ıssız su kenarları, ormanlar, yıkılmış evler ve terk edilmiş yerleşim yerlerinde yaşadıkları anlatılır.

Yazıcıoğlu Ahmed Bican Osmanlı kozmogonyasında şunu söyler. İnsanın yaratılışından sonra cinler adalara sürülmüştür. Ancak bunların bazıları eski yerlerini hatırlayıp geri döner ve ulu ağaç kökleriyle suların ve kaynakların yakınlarına yerleşir. Eski Yunan’da kafirler  buraları kutsal çeşmeler saymış ve ulu ağaçlara tapmışlardır. (Osmanlı’nın Üç Harflileri, s.66, Sariyannis)

Görüldüğü gibi, bu inanışta da cinlerin ağaçları mesken edinebildiklerini görüyoruz. Bu yaklaşım, arkaik bitki / doğa ruhu inancıyla da paralel olabilir. Eski insanlar, yüce ağaçların koruyucu ruhları ve cinleri olduğuna inanmıştı.

İncir ağacının kök yapısı ve arsızlığı

Köylüler incir ağacını, lezzetli meyvesine ve geniş yapraklarına rağmen pek sevmez. İncir ağacı nasıl kurutulur sorusu, İnternet’te çok aratılan başlıklardan.

Aslında bunun sebebi, incir ağacının kök yapısının güçlü ve yayılıcı oluşu. Tarım yapan insanlar İncir ağacını tarlasında istemez. Çünkü İncir ağacının kökleri nerede olursa olsun, suya doğru yönelir. Öyle ki incir kökleri 10 – 15 metre kadar mesafe kat eder suya ulaşmak için.

Bu arsız kök yapısı, tarlada diğer ürünlere verilen suya bir şekilde ulaşır. Tam da bu yüzden, tarım yapan insanlar inciri sevmez. Çünkü tarlanın kenarında ya da yanında da olsa, İncir suya ulaşıp ürün verimini düşünecektir.

Ama incir ağacının bir evin yakınında olması daha da tehlikelidir. Çünkü incir, evin kuyusuna ya da su tesisatına kolayca ulaşır. Bir süre sonra incirin köklerini evin içinde bile bulabilirsiniz. (Bu ağacın köklerinin betonarme kanalizasyon borularını bile deldiği söylenir.) Ocağına incir ağacı dikmek deyiminin doğuşunda bu durum etkili olmuş olabilir. (Ocak demek, eski türkçede yuva demektir.)

Peki incir ağacının bu olumsuz özellikleri onun imgesini nasıl etkilemiştir? Bu etkinin olumsuz olduğu açıktır. Bu yüzden tarım toplumlarında, incir ağacı ile ilgili kötücül ve korkutucu hikayelerin anlatılmasının sebebi bu olumsuz etki olabilir. Cinler neden incir ağacı altında toplanır sorusunun cevaplarından birisi, incirin bu olumsuz havası olabilir.

Sonuç olarak, cinlerin incir ağacı altında toplandığı gibi inançlara bile, bu olumsuz imgenin etki ve kaynaklık ettiği söylenebilir. Ama şamanik kültürde, daha başka olumsuz motifler de bulacağız. Ama önce incir ağacı ile ilgili tarihteki farklı görüş ve inançları inceleyelim.

İncir ağacı ve verimlilik kültü

Bizim kültürümüz ve şamanik kültürün aksine, incirin kutsal sayıldığı kültürler de vardır. Eski Yunan, Ege ve Mısır’da incir, verimlilik sembollerindendi.

İncir evrensel bereket sembollerindendir. Antik Yunan’a göre incir Eros’tan doğmuştur ve cinsellikle ilgilidir. Aynı zamanda bereket tanrıçası Demeter’in işaretlerindendir.

Budizmde incir ağacı mistik güçlere sahipti. Ortadoğuda ise incir sütünden dolayı doğurganlıkla ilişkili. Adem bilgi ağacından yiyip günah işlediğinde, bilgiyi seçtiği için ona sadece incir ağacı yaprağını verir. (Bitki Mitosları, s. 173-174-175, Deniz Gezgin)

İncir ağacı ile ilgili bunca olumlayıcı mit olmasına rağmen, bugün etrafında bulunan karanlık hale ilginçtir. O halde şimdi, incirle alakalı korkutucu mitlere bakalım. Bunlara bakmadıkça, cinlerin neden incir ağacının altında toplandığı sorusuna cevap veremeyeceğiz.

İncir ağacı ve şamanizm

İncir ağacı ile ilgili hikayelerin, samanist inançlar ve onların kalıntıları ile ne ilişkisi var?

Orta Asya şamanizminde doğal unsurların, özellikle ağaçların, ruhlar ve tanrılar ile bağlantılı olduğuna inanılır. Bu inanç sistemi, doğal dünyanın her yönünün ruhani bir varlıkla ilişkili olduğu ve bazı ağaçların özel güçlere sahip olduğu fikrini destekler.

Orta Asya şamanizmde, her ağacın koruyucu ruhu bulunur. İye ismi verilen bu ruhlar, sahibi oldukları ağacı sahiplenir ve korurlardı. İyelerin bazıları iyicil, bazıları ise kötücüldü. Bu yüzden şamanizme inananlar, mümkün olduğunda doğa ruhlarını ürkütmemeye çalışırlardı.

Bugün Anadolu’da bir cin olduğuna inanılan alkarısı da, o günlerde bir koruyucu ruh olarak bilinirdi. Alkarısı, özellikle nehir yatağı gibi yerleri sahiplenen bir varlıktı. Bugün ise incir ağacı ile ilişkilendiriliyor. (Bknz. Alkarısı nedir?)

İncir ağacı, hızlı büyüyen ve derinleri kazabilen kök yapısı nedeniyle, gizemli bulunmuş olabilir bu inanışta. Zira eski türklerde, kötülük tanrısı olan Erlik ve diğer kötücül tanrılar, yer altında yaşarlardı. Bu yüzden, kökleri derinlere yayılan ağaçlar, tehlikeli ve mistik bulunurdu.

İncir ağacının tehlikeli imajı, bu kültürel motiften kaynaklanıyor olabilir. Çünkü yerin en derinine ulaşabilecek kökleri olan incir ağacının, tehlikeli ve kötücül ruhlara ev sahipliği yapabileceğini düşünüyordu bu insanlar.

Bugün Anadolu’da yaygın olan cinlerin incir ağacının altında toplandığı inancı, işte bu inanışların bir devamı olabilir. (Bknz. Cinler ve şamanizm) Bu tip inanışlar, tabii ki çeşitli görsel etkilenimlere, dini ve kültürel etkilere, hikaye anlatıcılarının performanslarına da bağlıdır.

Sonuç: Cinler, hikayeler ve incir ağacı

Sonuç olarak, cinlerin incir ağacı altında toplandığı gibi inanışların, İslamiyet öncesi inanışlar ve hikayeleri ile ilişkili olduğunu söyleyebiliriz. Şamanizm, hikayeler açısından zengin bir kaynaktı.

Bu hikayeler insanları takip eder. Çünkü insanların bilinçaltı kaynaklarından, korkularından, sosyal çelişkilerden, imgelemin gücünden kaynaklanır. Hikaye anlatan canlı olan insan için, bunlar önemli bir ihtiyacı karşılar.

Yine de her ihtimale karşı, incir altının altından geçerken dikkatli olmakta fayda olabilir.